Mãi lộ dưới góc nhìn của nhà kinh tế

0
1616

Thiên hạ vẫn kêu ca về những vụ cảnh sát giao thông (CSGT) ăn tiền mãi lộ. Thiên hạ muốn xử lí hết tất cả những tham quan, muốn tiền phạt của mình chạy thẳng vào kho bạc và phục vụ cải tạo cơ sở hạ tầng giao thông. Thế nhưng, liệu có mấy ai thấy được, nếu chúng ta kiểm soát gắt gao đến độ không còn ai ăn mãi lộ được nữa thì mọi thứ cũng chả khá hơn là bao.

Để dễ hiểu hơn, chúng ta xét mô hình sau đây:

Giả sử trong xã hội có 2 nghề: làm nhân viên văn phòng và làm CSGT (giả thiết rằng mức độ nguy hiểm về tính mạng và sức khỏe của hai cộng việc này gần như nhau).

Nhân viên văn phòng nhận đều đặn 7 triệu đồng mỗi tháng. Không thưởng không phạt.

CSGT: lương cơ bản, thêm phụ cấp này nọ, mỗi tháng sẽ lĩnh được 5 triệu nếu là một người ngay thẳng, không nhận mãi lộ.

CSGT có cơ hội nhận được nhiều tiền hơn bằng cách ăn mãi lộ. Giả sử ăn tiền trót lọt thì CSGT nhận 8 triệu mỗi tháng. Nếu bị phát hiện thì bị phạt, không được nhận đồng lương nào (có thể bị đuổi việc).
Khả năng làm chuyện ác trót lọt là 90%, 10% sẽ bị phát hiện.

Có thể tóm tắt mô hình như sau:

ecoblader - CSGT

Như vậy, nếu CSGT ăn mãi lộ, tiền lương trung bình họ lãnh được sẽ xấp xỉ một nhân viên văn phòng (có cao hơn chút đỉnh để bù vào rủi ro bị phát hiện). Lúc này, khi những lao động trẻ bắt đầu đăng kí ngành nghề làm việc, họ sẽ lựa chọn hai ngành nhân viên văn phòng và CSGT dựa vào sở thích (và số lượng đăng kí vào hai ngành này sẽ xấp xỉ bằng nhau).

Một ngày nọ, Bộ trưởng Bộ GTVT cùng các đồng nghiệp có thể trấn áp hoàn toàn nạn mãi lộ. Khi đó, toàn bộ CSGT chỉ còn một lựa chọn duy nhất là làm ăn lương thiện. Khi đó, tiền lương kì vọng trung bình của CSGT chỉ là 5 triệu, thấp hơn nhân viên văn phòng, trong khi rủi ro ở cả hai ngành là như nhau. Lúc đó, chuyện gì sẽ xảy ra?

Do tiền lương của nhân viên văn phòng cao hơn CSGT, trên thị trường lao động, một số lượng lớn CSGT hoặc CSGT tiềm năng sẽ bỏ nghề, bắt đầu chuyển qua làm nhân viên văn phòng để hưởng mức lương cao hơn. Việc này dẫn tới sự thiếu hụt CSGT và dư thừa nhân viên văn phòng. Giao thông bắt đầu loạn. Để bù vào số CSGT còn thiếu, Chính phủ phải thuê thêm CSGT. Để thuê được thêm CSGT, không còn cách nào khác, Chính phủ phải tăng lương cho CSGT đến mức xấp xỉ lương nhân viên văn phòng, tức là xấp xỉ 7 triệu đồng mỗi tháng (lương nhân viên văn phòng có thể giảm chút đỉnh do tăng cung lao động, nhưng không quá xa 7 triệu).

Như vậy, kết cục của việc giảm mãi lộ là tiền lương CSGT tăng từ 5 triệu lên 7 triệu đồng mỗi tháng. Số tiền lương tăng này sẽ làm chi tiêu Chính phủ tăng. Để tài trợ được khoản này, Chính phủ buộc phải tăng thu bằng tăng thuế. Cuối cùng, tiền của người dân vẫn sẽ phải mất đi gần giống như trường hợp mãi lộ vẫn đang hoành hành.

Dưới đây là đường đi của tiền qua hai cách: Trả tiền mãi lộ (cách 1) và Tăng lương (cách 2). Rõ ràng, đâu lại vào đấy.

ecoblader - CSGT 2

Cách điều chỉnh thông qua lương thưởng là cách nhiều người ưa thích hơn. Thế nhưng, cách này có một khiếm khuyết cực kì lớn. Đó là gì? Xin mời các bạn xem tiếp ở bài Đấu giá vị trí CSGT: Giải pháp chống mãi lộ tối ưu?

SHARE
Previous article“Cam Dai Bay”
Next articleĐấu giá vị trí CSGT: Giải pháp chống mãi lộ tối ưu? (phần 1)
Là thành viên VIP của một tầng lớp rất được xã hội quan tâm (tầng lớp thất nghiệp), anh đã có kinh nghiệm thất nghiệp chuyên nghiệp 4 năm ròng. Trong mấy năm rảnh rỗi, anh đã viết 6 quyển sách, dịch 12 quyển sách để giúp mọi người thất nghiệp hiệu quả hơn.

LEAVE A REPLY

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.