Cũng may là cấm đa thê… (phần 2a)

0
2021

phần trước, chúng ta đã thấy được hiểm họa đa thê đối với ông chồng, khi mà ông nào có nhiều vợ sẽ trở thành hàng công cộng và hứng chịu “Bi kịch của cái chung”. Chúng ta cũng đã biết, có hai cách để khống chế tình trạng này, trong đó, cách thông dụng hiện nay là tư hữu hóa đàn ông (tức là cấm đa thê). Thế nhưng, vẫn còn một số độc giả thắc mắc rằng, giả như hai bà vợ thân với nhau, cùng hợp tác khai thác ông chồng một cách vừa phải thì thế nào. Ở phần 2 này, chúng ta sẽ tìm hiểu tác hại thứ hai của chế độ đa thê đối với các đấng mày râu.

Để hiểu được tác hại của chế độ đa thê ở phần này, chúng ta phải tìm hiểu khái niệm giá trị gia tăng (Added Value) mà Adam Brandenburger và Barry Nalebuff đã đề cập đến trong quyển Lý thuyết trò chơi trong kinh doanh (Co-opetition) của mình.

Nói một cách đơn giản, giá trị gia tăng của một người chơi trong trò chơi sẽ là giá trị mà người chơi đó đóng góp khi tham gia vào trò chơi. Nói cách khác, giá trị gia tăng của người chơi A là giá trị thực bị mất đi nếu A từ bỏ cuộc chơi. Để dễ hiểu hơn, chúng ta sẽ quan sát thí dụ sau:

Giả sử có 100 đôi giày giống hệt nhau. Tất cả 100 chiếc giày bên trái đều thuộc sở hữu của anh A. Mỗi chiếc giày bên phải lại thuộc sở hữu của 100 người: anh B1, anh B2, anh B3,… anh B100. Biết rằng, cứ mỗi đôi giày hoàn chỉnh (tức là có đủ 1 chiếc trái, 1 chiếc phải) thì sẽ bán được 100$. Như vậy, nếu khớp hết, tối đa chúng ta sẽ có 10.000$ giá trị thực.

Bây giờ ta sẽ xét giá trị gia tăng của từng anh:

Nếu A ngừng giao dịch (ngừng chơi), thì sẽ không ai có thể khớp được đôi giày nào cả. Nếu A chơi, thì sẽ có 100 đôi giày được khớp, và mang lại tổng trị giá thực 10.000$. Như vậy giá trị gia tăng của A sẽ là 10.000$.

Nếu 1 trong số 100 anh B ngừng chơi, ví dụ như anh B1 chẳng hạn, thì sẽ chỉ còn có tối đa 99 đôi giày được khớp, tức là anh B1 ngừng chơi sẽ làm cả trò chơi mất đi 100$ giá trị thực. Giá trị gia tăng của từng anh B sẽ là 100$.

Như vậy, tổng các giá trị gia tăng đơn lẻ của tất cả người chơi là 20.000$, trong khi tối đa chỉ có 10.000$ giá trị thực.

Giá trị gia tăng của từng người chơi trong trò chơi sẽ cho thấy tương quan sức mạnh của người chơi này so với người chơi khác. Người chơi nào mạnh hơn sẽ chi phối trò chơi.

Ở đây, chúng ta thấy anh A có giá trị gia tăng là 10.000$ trên tổng số 20.000$ giá trị gia tăng (chiếm 50%). Như vậy, chúng ta có thể dự đoán là anh A sẽ thu được 50% giá trị thực 10.000$, tức là khoảng 5.000$. Chiến lược mà anh A sẽ áp dụng có lẽ là mua lại các chiếc giày bên phải với giá 50$.

Mọi chuyện lúc này vô cùng đơn giản. Thế nhưng, anh A lại có thể thay đổi hoàn toàn cục diện trò chơi bằng cách… hủy giày của chính mình và đồng thời làm thay đổi tương quan về giá trị gia tăng của trò chơi:

Do anh A là một siêu nhân về lý thuyết trò chơi, anh đã đốt 3 chiếc giày bên trái mà mình đang sở hữu ngay trước mặt các anh B. Thế là tổng giá trị thực tối đa trò chơi có thể có giảm xuống còn 97 đôi giày x 100$ = 9.700$. Lúc này, giá trị gia tăng của từng người chơi như sau:

Anh A có giá trị gia tăng là 97 đôi giày x 100$ = 9.700$. Không có gì đặc biệt.

Anh B1 (cũng như các anh B khác) có giá trị gia tăng là… 0$! Giả sử anh B1 từ chối không tham gia trò chơi, thì tổng số đôi giày có thể khớp vẫn là 97. Như vậy, dù có anh B1 tham gia hay không, thì tổng giá trị thực tối đa vẫn không thay đổi. Giá trị gia tăng của anh B1 lúc này rớt xuống bằng 0$, khiến cho tầm quan trọng của anh trong trò chơi bị sút giảm nghiêm trọng, và tiếng nói của anh khi thương thuyết mất đi trọng lượng.

Lúc này, anh A chiếm hết giá trị gia tăng của người chơi, khiến cho sức mạnh thương thuyết trong trò chơi của anh chàng tăng mạnh. Khi đó, dù anh A có ra cái giá 10$ để mua chiếc giày phải mà anh B1 sở hữu thì anh A cũng đã hào phóng lắm lắm rồi (bởi nếu anh B1 từ chối, thì vẫn còn vài anh B khác lăm le nhảy bổ vào). Sức mạnh của anh A bị dẹp bỏ khi và chỉ khi 100 anh B kia hợp sức lại, lập 1 công ty sở hữu chung 100 chiếc giày bên phải mà thôi (khi đó thì giá trị gia tăng mỗi bên sở hữu là 50 – 50).

Như vậy, các bạn đã nắm được cơ bản khái niệm giá trị gia tăng trong trò chơi. Dựa vào lý thuyết này, chúng ta sẽ ứng dụng phân tích “trò chơi kết hôn” trong phần sau, và phát hiện ra sự nguy hiểm của đa thê đối với đàn ông.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.