In tiền: Thu thuế gián tiếp?

1
2082

Thời xưa, mỗi lần có chuyện gì vui, nhà vua, ngoài việc đại xá thiên hạ, còn thường miễn giảm tô thuế vài ba năm. Nhân dân vui mừng khôn xiết, còn vua thì được tiếng anh minh. Thế nhưng, vì không được học kinh tế học, nên người dân đâu biết rằng, ngoài cách thu thuế trực tiếp như mọi nhà nước thường làm, họ còn bị thu thuế theo một cách khác, cực kì bí ẩn và thâm hiểm đối với người thời đại đó…

Một nhà nước không thu thuế của dân thì thường được dân yêu dân mến. Thế nhưng, họ không biết rằng, ngoài cách thu thuế thông thường, nhà nước còn có thể thu thuế thông qua hai tổ chức mà ta đã nhắc tới ở phần trước, đó là Ngân hàng nhà nước (tên gọi khác của Ngân hàng trung ương) và Chính phủ.

Như đã nói đến ở bài Ngân hàng trung ương và Chính phủ đã giúp đỡ người nghèo như thế nào?, bằng việc đổ tiền ra thị trường, Ngân hàng nhà nước có thể làm giá cả tăng cao và lượng hàng hoá mỗi cá nhân mua bị giảm xuống (dĩ nhiên là trước khi phân chia đồ công cộng thuộc sở hữu Chính phủ). Các nhà kinh tế gọi tình trạng này là lạm phát. Đại khái cách tính lạm phát là thế này:

Giả sử vào năm thứ 1, để mua 1 đơn vị hàng hoá A, ta mất 10$. Năm thứ 2, để mua cũng 1 đơn vị đó, ta mất 11$. Như vậy, tỉ lệ lạm phát là (11$ – 10$)/10$ = 10%. Ý nghĩa của con số 10% là, để mua cùng 1 lượng hàng hoá như năm trước, ta sẽ phải chi thêm 10% (tức là giá hàng hoá sẽ tăng 10%).

Như ta đã bàn đến ở phần 2 (bài In tiền giả: Ăn cướp kiểu Robin Hood?), việc gia tăng số lượng tiền mà không tăng hàng hoá (hay nói cách khác là lạm phát) như trên sẽ khiến mọi người mất bớt khả năng mua hàng hoá (có nghĩa là nghèo đi). Ai ít tiền thì mất ít, ai nhiều tiền thì mất nhiều. Vậy phải chăng có sự tương đồng giữa thu thuế và tăng lạm phát bằng cách in tiền để trả nợ cho Chính phủ (vì cả hai đều làm Chính phủ giàu hơn và người dân nghèo đi)? Để tìm hiểu rõ hơn, ta hãy xét ví dụ sau:

Anh H. có thu nhập 120 triệu VND/năm (không giảm trừ gì hết). Theo Luật Thuế thu nhập cá nhân Việt Nam thì anh này bị đánh thuế 10% thu nhập, tức là 12 triệu VND, còn lại 108 triệu. Trong trường hợp này, Ngân hàng nhà nước kiềm chế lạm phát ở mức 0% (tức là giá cả không đổi).

Anh H. rất thích mua hàng hoá A, giá 1 triệu VND/đơn vị. Như vậy, với số tiền có được sau thuế của mình, anh H. có thể mua 108A.

Và rồi, Chính phủ bắt đầu bỏ thuế:

Một ngày nọ, giả sử Chính phủ bãi bỏ hết thuế thu nhập. Do Chính phủ không có tiền hoạt động nữa, Ngân hàng nhà nước bắt đầu phát hành tiền tài trợ cho Chính phủ (như cách đã bàn ở phần 3), không kiềm lạm phát nữa. Lạm phát tăng ở mức 11%/năm. Lúc này, anh H. có toàn quyền sử dụng 120 triệu VND/năm của mình. Tuy nhiên, giá hàng hoá A sẽ tăng 10%, lên 1.1 triệu VND/năm. Lúc này, anh H. có thể mua được 120/1.1 ~ 108 hàng hoá A.

Vậy, trong cả 2 trường hợp (có thuế + không lạm phát; không thuế + có lạm phát), anh H. đều chỉ có thể đủ khả năng mua 108 hàng hoá A (và đồng thời khả năng mua hàng của Chính phủ tăng lên như đã bàn ở phần trước). Có thể nói, ảnh hưởng của thuế và lạm phát do phát hành tiền là gần như nhau: đều khiến người dân nghèo đi và Chính phủ giàu hơn.

Như thế là, không thu thuế thu nhập chưa hẳn đã là điều tốt. Bằng cách này hay cách khác, tiền của nhân dân đều sẽ về bớt cho Chính phủ. Dù gì thì cũng hợp lí thôi, bởi nếu không có nguồn thu, Chính phủ gục thì nền kinh tế cũng chẳng sống nổi. Nhưng đó là một câu chuyện khác…

PS1: Với tỉ lệ lạm phát khoảng 18%/năm như hiện nay ở Việt Nam, thì khoản “thuế gián tiếp” (hay tạm gọi là thuế lạm phát) mà người dân phải đóng tương đương với khoảng 15% thuế thu nhập cá nhân nếu thu trực tiếp.

PS2: Vừa làm giảm khoảng cách giàu nghèo (như đã đề cập ở phần 2), vừa thu được thuế lạm phát, nhưng có vẻ như nhiều nhà quản lí kinh tế không ưa gì việc Ngân hàng trung ương in tiền cho Chính phủ. Tại sao vậy? Liệu có điều gì cản trở chăng? Ta sẽ tìm hiểu rõ hơn trong phần 5: In tiền vì người nghèo: Được nhiều hơn mất, nhưng ai được mới là vấn đề.

1 COMMENT

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.