Hiệu ứng đường chân trời

1
11558

Hiệu ứng đường chân trời (horizon effect) là một hiện tượng nói về giới hạn của trí thông minh nhân tạo (AI).

Ở một số tình huống, AI được lập trình chỉ để phân tích đến một độ sâu giới hạn. Ví dụ, một số AI cờ vua, cờ tướng được lập trình để tính toán tất cả các biến dài 5 nước. Với những AI như thế này, người chơi có thể đánh lừa bằng cách chơi những thế biến mà nước đi quan trọng nhất, xoay chuyển thế cục xuất hiện ở nước thứ 6 trở đi, khiến cho AI chọn nhầm phương án.

Để dễ hiểu, ta có thể lấy ví dụ một tình huống khác ngoài cờ vua:

Giả sử Batman đang cố gắng dừng tàu hỏa đang mất thắng. Dự kiến là tàu sẽ còn trượt 2 km nữa trước khi dừng hẳn.

Hiện tại, chiếc tàu đang ở điểm A và có 2 đường rẽ:

– Đường 1 dài 1,4 km.

– Đường 2 dài 1,7 km. Trên đường 2, cách A 1 km, Joker trói 5 người nằm ngay trên ray.

Hai con đường này gặp lại nhau ở điểm B. Để gây khó dễ cho Batman, Joker đã trói 10 người trên đường ray cách điểm B 10m (xem hình).

ecoblader-tàu-hỏa

Nếu để cho bất cứ ai trong chúng ta xử lí, chắc hẳn ta sẽ chọn đi đường 1, chịu hi sinh 10 người còn hơn là để tàu đi đường 2 và cán bẹp 15 người.

Tuy nhiên, với một AI có giới hạn (“đường chân trời”) là 1,5 km (nói cách khác, AI tính toán được con đường tàu sẽ chạy trong 1,5 km tới mà thôi, và nó hoàn toàn mù về quãng đường sau đó), AI này sẽ tính toán thế này:

– Đường 1: tàu cán 10 người sau điểm B.

– Đường 2: tàu cán 5 người trên đường 2.

Thương vong xảy ra trong 1,5 km tới ở đường 2 thấp hơn so với đường 1, do đó AI chọn đường 2 mà không biết rằng dù chọn đường nào, 10 người sau điểm B cũng sẽ không thoát. Thế là AI hi sinh 5 người để cứu 10 người, không biết rằng nó đã hi sinh vô ích.

ecoblader-tàu-hỏa1

Tuy nhiên, vấn đề quan trọng không phải là đường chân trời của AI. Chính mỗi con người cũng có đường chân trời do tầm nhìn giới hạn của bản thân mình. Đó là lí do nhiều doanh nhân làm ăn chụp giựt để có cái lợi trước mắt, để rồi về sau mới phát hiện ra rằng uy tín đáng giá hơn tất cả những gì mình đã chiếm được. Đó là lí do không ít người bỏ học đại học để đi làm, cuối cùng lại hối tiếc vì những gì mình đã bỏ lỡ trên giảng đường lại có ảnh hưởng sâu sắc đến đời mình về sau. Đó là lí do nhiều người cày đêm cày ngày kiếm tiền cho cuộc sống hưởng thụ ngày sau, để rồi lao lực mà chết trước khi kịp đi nghỉ lần đầu.

Ta không thể thoát khỏi đường chân trời của chính mình, nhưng có thể đoán được tương lai bằng cách nhìn vào những bài học quá khứ, cũng như kết cục của những người xung quanh. Chiếc máy đánh cờ tốt nhất không phải là chiếc máy tính toán được nhiều nước đi nhất, mà là chiếc máy có thể và chấp nhận điều chỉnh dựa theo những trải nghiệm đã qua.

Đừng bao giờ quá tự tin vào tầm nhìn xa của mình. Người nhìn xa nhất cũng chẳng thể thấy được thứ mà gã cận thị đi ngược chiều đã thấy, đúng không?

1 COMMENT

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.