Những trò ma quái: Quả bóng nhựa và hiệu ứng giả dược

0
7576

Thời xa xưa, trong các cuộc chiến tranh, khi xét đến tương quan lực lượng giữa hai bên, các thể loại quân sư thường rất được xem trọng. Dẫu binh lực có mạnh đến thế nào nhưng chỉ cần những bước đi sai lầm, cục diện trên bàn cờ có thể xoay chiều rất nhanh. Câu thành ngữ “Hữu dũng vô mưu” ra đời từ đó, để đề cao những cái đầu thâm hiểm trong thời chiến, ấy thế vẫn còn nguyên giá trị cho đến ngày hôm nay. Chỉ có khác một điều rằng, chiến trường đã chuyển thành thương trường, và những thể loại quân sư đã biến thành… nhà tâm lý học.

Có lẽ chúng ta đã ít nhiều từng nghe qua hiệu ứng giả dược (placebo effect), được phát hiện khi các nhà khoa học cho bệnh nhân uống những viên thuốc giả (trên thực tế chỉ là viên đường có hình dạng giống thuốc) nhưng vẫn làm cho họ tin rằng mình đang dùng thuốc thật. Kết quả là, vì tâm trí có niềm tin cơ thể đang được điều trị, nhiều bệnh nhân đã thuyên giảm triệu chứng mà thực ra… chả cần uống qua bất kì liều thuốc nào. Cũng phải đặt nghi ngờ về câu đùa mà thiên hạ hay chém “thắng bằng niềm tin” có phải từ đây mà ra hay không? Nhưng niềm tin đã chứng minh là một thứ vũ khí thật sự lợi hại khi biết dùng đúng cách, và chỉ cần một tay kinh doanh ma lanh biết tận dụng “viên thuốc đường” nào đó, khách hàng dễ dàng lọt vào mê hồn trận.

Trước khi nói đến quả bóng nhựa thì phải quay về quá khứ ôn lại chuyện xưa một chút. Thời xưa, khi chưa có sự xuất hiện của bột giặt hay mấy chất tẩy rửa, đa phần quần áo được giặt sạch bằng… nước. Có nhiều cách thức và thói quen khác nhau như đập vào đá, chà tay, dậm lên, lắc trong ống… nhưng nhìn chung công thức chỉ là tạo ra chuyển động va chạm của quần áo trong nước là đã đủ làm sạch quần áo nhất định. Câu chuyện mùi hương hay tẩy những vết bẩn khó nhằn có thể là công dụng của hóa chất nhưng chuyện quần áo giặt qua bằng nước không là cơ bản sạch sẽ đã được cổ nhân chứng minh. Khi máy giặt ra đời, nó đã đảm đương tốt được vế thứ nhất trong công thức làm sạch: tạo ra chuyển động va chạm – đôi khi hơi quá nữa là đằng khác. Sự xuất hiện của các chất tẩy rửa sau đó, theo thời gian, đã làm cho người ta quên đi công dụng cơ bản của thành phần thứ hai: nước.

Và đó chính là nơi “viên thuốc đường” xuất hiện. Không rõ khởi nguồn từ đâu nhưng một tay kinh doanh ma lanh nào đó đã nắm bắt kẽ hở này và cho ra đời một sản phẩm vô tiền khoáng hậu: quả bóng nhựa giặt đồ. Để chứng minh đây không phải lời chém gió thì bạn có thể search qua “washing plastic ball” hay “laundry ball” trên Amazon để xem có nhiều chủng loại và kích cỡ được bán đến như thế nào. Theo lời quảng cáo, đây là một sản phẩm sẽ giải thoát bạn khỏi bột giặt, chỉ cần bỏ nó vào chung đống quần áo trong máy giặt và tiến hành giặt bình thường, phép màu sẽ xảy ra. Bạn sẽ cảm thấy quần áo “dường như” trông sạch hẳn mà không thông qua một loại hóa chất nào. Vấn đề là như đã nói ở trên, cái phép màu này không hẳn đến từ quả bóng nhựa, chỉ cần nước thôi cũng đủ nhiệm màu rồi.

Nhưng anh hùng mà không gặp thời thế thì cũng bị lãng quên. Vì không chắc chắn hay còn nhớ gì về công dụng của nước, khách hàng có cảm giác quả bóng nhựa thật sự làm nên điều kì diệu. Cảm giác biến thành niềm tin, và vòng xoáy đồn thổi cứ thế bơm thêm độ thần thánh cho quả bóng. Kết cục là từ một quả bóng làm bằng nhựa – chi phí sản xuất rẻ – vô thưởng vô phạt – lại được tâng bốc như một sản phẩm thân thiện môi trường, giúp tiết kiệm bột giặt với giá lên đến vài chục đô la (gấp mấy chục lần chi phí sản xuất). Các công ty thì thu lợi khẳm, quần áo thì trông vẫn ổn, nước thì thui thủi bị giành công còn khách hàng vẫn quay cuồng trong thứ niềm tin mơ hồ quả bóng nhựa thật sự có công dụng.

Một chút ứng dụng nho nhỏ hiệu ứng tâm lý, một chút ma quái của nhà kinh doanh cùng một chút gió bão của các thánh marketing, tất cả đã biến một thứ từ hư không trở thành tiền thật, trong lớp vỏ bọc phép màu. Và vì loài người vẫn hay ngây thơ tin vào phép màu, cho nên tất cả vẫn chung sống với nhau rất là hạnh phúc. Quả là cầu được ước thấy!

LEAVE A REPLY

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.