Western Union và lời từ chối lịch sử

0
3100

Nếu có thể quay ngược lại thời gian trước thời điểm năm 1876 và hỏi về viễn cảnh lụi tàn của Western Union – ông trùm điện tín nước Mỹ bấy giờ – hẳn người đi hỏi sẽ bị nghĩ có vấn đề thần kinh. Thế nhưng, cũng với cùng câu hỏi này độ chừng chục năm sau thôi, câu trả lời sẽ quay ngoắt 180 độ, và người đi hỏi sẽ được nghe kể một bước ngoặt định mệnh…

Vào thời điểm 1876, khi nói về độc bá trong thị trường điện tín, với danh xưng mỹ miều “kẻ nắm giữ mạng lưới liên lạc của thế giới”, cái tên Western Union luôn sừng sững trên đỉnh. Thế rồi, vào một ngày đẹp trời nọ, William Orten – chủ tịch của hãng lúc bấy giờ – bỗng nhận được một lời đề nghị chuyển đến, một lời đề nghị mà quyết định của Orten sẽ góp phần đổi thay thế giới, theo đúng nghĩa đen.

Lời đề nghị được gửi đến từ một người đàn ông có tên Alexander Bell, muốn bán lại toàn bộ quyền sử dụng phát minh của nhóm mình về điện thoại, với cái giá khoảng 100.000 đô la Mỹ (tương đương khoảng 2,54 triệu đô la ngày nay). “Còn chờ gì nữa, hốt ngay thôi!” ắt hẳn đó chính là suy nghĩ của chúng ta, những con người của tương lai. Nhưng hãy thử đặt bối cảnh hơn 200 năm trước, khi phải bỏ ra một số tiền lớn đổi lấy một phát minh còn rất mông lung, trong khi mạng lưới điện tín của công ty đã phát triển gần như toàn vẹn, thì đó quả là một quyết định cân não.

Cuối cùng, sau khi suy xét cẩn thận, Orten đã trả lời thư của Bell với nội dung: “Sau khi cân nhắc thật kĩ phát minh của ngài, về tính chất mới mẻ hấp dẫn của nó, chúng tôi đã đi đến kết luật rằng phát minh này không có khả năng thương mại hóa… Liệu công ty chúng tôi có thể làm gì với một thứ đồ chơi điện tử đây?”

Phần còn lại của câu chuyện đã là lịch sử, điện thoại về sau đã phát triển như thế nào thì ai cũng biết. Người ta cũng đã nói rất nhiều về quyết định từ chối của Western Union và đó như một trong những sự thận trọng phải trả giá bằng cả cơ đồ. Thế nhưng, trong đám đông đầy cảm tính đó, có một người lại có suy nghĩ khác. Liệu bạn sẽ nghĩ sao khi biết rằng, quyết định của William Orten khi đó, hóa ra lại khá đúng đắn, cả về mặt lý trí đơn thuần, lẫn lợi ích cho nhân loại?

Trong quyển Innovator’s Dilemma (tạm dịch “Thế lưỡng nan của nhà cải tiến”), tác giả Clayton Christensen đã cung cấp thông tin rằng nếu như Western Union thật sự mua lại quyền sử dụng điện thoại, bản thân phát minh này và ích lợi của cả nhân loại sẽ bị tổn hại. Trong khi hệ thống điện tín vào thời điểm đó đang hoạt động rất chính xác và tương đối ưu việt, thì điện thoại trong thời gian đầu có chất lượng rất tệ. Việc đưa một hệ thống sơ khai (đồng thời cũng không có gì đảm bảo thành công) và phải đầu tư thêm rất nhiều tiền để phát triển, trong khi hệ thống ổn định hiện tại đang kiếm tiền rất ổn, quả thật là một quyết định “phi lý trí”. Chính từ quyết định buông bỏ “lý trí” của Western Union, điện thoại đã có cơ hội được tiếp tục phát triển bởi nhóm của Bell, huy động thêm nhiều nguồn lực bên ngoài để rồi vượt qua điện tín, làm trùm thế giới.

Dĩ nhiên, bản thân William Orten hay Western Union hoàn toàn không hề biết trước tương lai. Nếu biết trước, quả thật không thể hình dung lịch sử nhân loại sẽ tốt hay xấu hơn. Chỉ có một điều duy nhất có thể chắc chắn rằng, có những quyết định sẽ làm tổn hại nghiêm trọng tới quyền lợi cá nhân, nhưng sẽ mang lại lợi ích to lớn cho số đông. William Orten không biết điều đó, Western Union không biết điều đó, nên đã vô tình “hy sinh” vì nghĩa lớn. Vậy còn chúng ta, khi đứng trước những quyết định như thế, chúng ta sẽ lựa chọn gì đây?

LEAVE A REPLY

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.