Mô hình siêu lừa Ponzi

0
1617
Charles Ponzi (1882–1949) là một người nhập cư Italia đến Hoa Kỳ, để rồi sau đó trở thành một trong những người lừa đảo siêu nhất trong lịch sử Hoa Kỳ. Ông là “ông tổ” của các trùm lừa đảo tín dụng đa cấp, trong vòng 2 năm (1919-1920), Ponzi đã huy động được 15 triệu USD một con số khổng lồ vào thời điểm đó từ hàng vạn khách hàng đã bị mất tiền thông qua “kế hoạch Ponzi”. Dù nhiều người chưa bao giờ nghe tên Ponzi, thuật ngữ “Ponzi Scheme” là một sự mô tả được nhiều người biết về một hệ thống các kế hoạch “kiếm tiến nhanh” có tính chất lừa đảo được thực hiện thông qua mạng Internet và những nơi khác cho đến ngày nay.

Câu nói nổi tiếng:
“Tôi đặt chân lên đất nước này với 2.5 đô la tiền mặt và 1 triệu đô la hy vọng, và những niềm hy vọng đó chưa bao giờ rời bỏ tôi.”
Bản chất mô hình Ponzi là hình thức vay tiền của người này để trả nợ người khác. Kẻ đi vay đưa ra cam kết trả lợi tức cao cho người cho vay và quảng cáo với họ về những tấm gương đã từng nhận được lợi tức cao trước đây để hấp dẫn người cho vay. Người cho vay bị hấp dẫn bởi lợi tức cao lại thậm chí giới thiệu những người cho vay mới hơn. Bằng hình thức này, kẻ đi vay càng ngày càng vay được những khoản tiền lớn hơn từ nhiều người cho vay mới hơn.

Người chủ của các mô hình Ponzi thường lôi kéo các nhà đầu tư mới bằng cách cung cấp lợi nhuận cao hơn so với các khoản đầu tư khác, với lợi nhuận ngắn hạn hoặc là cao bất thường hoặc kéo dài một cách bất thường.

Mô hình Ponzi đôi khi bắt đầu như một doanh nghiệp kinh doanh hợp pháp, cho đến khi doanh nghiệp không đạt được lợi nhuận kỳ vọng. Doanh nghiệp trở thành một mô hình Ponzi nếu nó sau đó tiếp tục các hành vi gian lận. Dù tình hình ban đầu như thế nào, việc phải trả lợi nhuận cao đòi hỏi một dòng chảy tiền ngày càng tăng từ các nhà đầu tư mới để duy trì mô hình này.

Một số phi vụ lừa đảo theo mô hình Ponzi nổi bật

THỜI GIANSỰ KIỆN VÀ DIỄN BIẾNNGUỒN LINK LIÊN QUAN
Năm 1899William Miller, “cha đẻ” của Ponzi

Nhiều thập kỷ trước khi mô hình lừa đảo đa cấp được gán cho cái tên Ponzi, kiểu lừa đảo này đã được một thủ thư có tên William Miller ở Brooklyn khởi xướng. Nhiều người đã vét sạch những đồng tiền mồ hôi nước mắt của mình để góp vào công ty đầu tư mang tên Franklin Syndicate do Miller lập ra vào năm 1899, với hy vọng sẽ được trả lãi suất 10% mỗi tuần. Miller được đặt biệt danh “520%” – chỉ mức lãi suất cả năm mà ông ta hứa với các nhà đầu tư.

Siêu lừa này tuyên bố ông ta có một bí quyết để nắm bắt cách kinh doanh của các công ty ăn nên làm ra. Tuy nhiên, vụ việc rồi cũng đến lúc vỡ lở. Miller lừa của các nhà đầu tư 1 triệu USD, tương đương với 25 triệu USD ngày nay. Ông ta bị kết án 10 năm, nhưng chỉ phải ngồi 5 năm trong nhà đá. Sau khi được thả tự do, Miller đến Long Island kiếm sống bằng cách mở một cửa hiệu tạp hóa.
Báo Dân Trí
Năm 1919Charles Ponzi không phải là người đầu tiên “thiết kế” ra kiểu lừa đảo Ponzi, nhưng kiểu lừa này được đặt theo tên ông ta vì cú lừa mà ông ta thực hiện đã khiến cả nước Mỹ phải chấn động vào thời đó. Năm 1919, gã người Italy nhập cư vào Mỹ này hứa với các nhà đầu tư rằng, họ sẽ kiếm đậm bằng cách mua tem thư quốc tế từ các quốc gia khác rồi đổi lấy tem thư Mỹ. Để hợp pháp hóa chương trình lừa đảo của mình, Ponzi đã mở ra công ty mang tên “Securities Exchange Company” ở Boston.

Ponzi “quay vòng” bằng cách dùng tiền của những nhà đầu tư mới để trả cho các nhà đầu tư đã góp vốn từ trước, đồng thời bỏ túi nhiều triệu USD. Cho tới khi đổ bể, vụ lừa đảo này khiến các nhà đầu tư mất trắng 20 triệu USD, đồng thời khiến 6 ngân hàng phá sản.
Báo Dân Trí
Những năm 2000Lou Pearlman là người đã tạo ra hai nhóm nhạc đình đám thập niên 90 – Backstreet Boys và ‘NSync. Tuy nhiên, ông ta cũng là kẻ lừa đảo nổi tiếng theo mô hình Ponzi. Pearlman đã thành lập một công ty ảo có tên Dịch vụ Du lịch xuyên lục địa. Sau đó, ông ta mồi chài các nhà đầu tư lắm tiền nhiều của mua cổ phiếu công ty khi trưng ra các tờ khai thuế, số liệu tài chính giả mạo, thậm chí là cả vé VIP đến các buổi biểu diễn của hai nhóm nhạc.

Vụ lừa đảo của Pearlman kéo dài tới hơn 20 năm. Tổng cộng, Pearlman đã lừa được 300 triệu USD từ 1.000 nhà đầu tư cá nhân, rất nhiều trong số đó là bạn bè và họ hàng của ông ta. Nhiều ngân hàng như Bank of America hay Washington Mutual cũng rót vào công ty này 150 triệu USD. Trong tất cả phi vụ, ông ta đều cam kết trả lãi cao hơn các khoản đầu tư truyền thống. Dĩ nhiên, lợi nhuận trả cho người đi trước đều lấy từ người đến sau.

Các công tố viên cho biết từ năm 2003 đến 2006, Pearlman nhận 118 triệu USD tiền đầu tư. Trong đó, ông ta trả 43 triệu USD cho nhà đầu tư, rồi chi 38 triệu USD cho bản thân và một công ty có tên Pearlman Enterprises.

Pearlman tạo ra mạng lưới lừa đảo rất tinh vi. Ông ta lấy tên một công ty dịch vụ tư vấn qua điện thoại có tên Cohen & Siegel để làm hãng kiểm toán bảo đảm cho các văn bản tài chính. Trùm lừa đảo này còn dùng tờ khai thuế giả nộp cho ngân hàng và tạo ra một chi nhánh nhà băng giả tại Đức để tăng uy tín. Năm 2007, Pearlman bị bắt và sau đó nhận án 25 năm tù.
VnExpress
Năm 1987 – 2008Được xem là một trong những vụ lừa đảo lớn nhất trong lịch sử tài chính thế giới, vụ Ponzi bắt đầu được Bernard Madoff thực hiện sau Ngày thứ Hai đen tối năm 1987 của chứng khoán thế giới. Thủ đoạn tuy không mới (lấy tiền của nhà đầu tư mới trả cho nhà đầu tư cũ), nhưng đến thời điểm bị bắt năm 2008, quy mô của vụ lừa đã lên tới 65 tỷ USD.

Madoff lừa được nhiều người đổ tiền vào các quỹ đầu tư của mình nhờ uy tín cá nhân và vai vế tại Wall Street. Ông ta từng là Chủ tịch sàn chứng khoán Nasdaq (Mỹ). Bên cạnh đó, lợi nhuận cam kết cũng không cao đến mức đáng ngờ – trung bình 10,5% mỗi năm. Và bất kỳ khi nào khách hàng cần rút tiền, Madoff đều có thể đáp ứng.

Vì thế, việc này tiếp diễn đến gần hai thập kỷ. Năm 2008, sự việc mới dần hé lộ khi cuộc khủng hoảng tài chính khiến nhà đầu tư tới rút tiền còn nhanh hơn tốc độ huy động của Madoff. Cuối năm đó, chính Madoff đã thừa nhận đây là trò lừa đảo và bị bắt giữ. Ông trùm tài chính một thời hiện chịu án 150 năm tù.

Nạn nhân của Madoff không chỉ có cá nhân mà còn cả các tổ chức từ thiện, trường đại học, thậm chí là ngân hàng, như HSBC, Ngân hàng Hoàng gia Scotland và Ngân hàng Nomura. Tổng cộng, số nạn nhân trực tiếp và gián tiếp trong vụ này lên đến 3 triệu người.
VnExpress
Năm 2016 – 2018Cú liên hoàn lừa Bitkingdom – Ifan

Trong thời kì trỗi dậy của các đồng tiền điện tử mà dẫn đầu là Bitcoin, nhiều mô hình lending (hay mượn danh tiền điện tử) cũng xuất hiện. Bản chất của các mô hình này là mượn cái vỏ ngoài là tiền điện tử – nhưng bên trong ruột vẫn là mô hình Ponzi.

Các siêu lừa hứa hẹn đồng tiền điện tử do mình tạo ra (mà thật ra không có giá trị gì – khác với các đồng tiền điện tử thật như Bitcoin có thuật toán phía sau) sẽ mang lại lợi nhuận siêu khủng trong thời gian ngắn, lôi kéo mọi người mua vào và rủ rê nhiều người khác tham gia.

Nổi bật trong số đó ở Việt Nam từ năm 2016 là sàn tiền ảo Bitkingdom. Bấy giờ, tiền ảo Bitkingdom được giới thiệu là ngân hàng tiền ảo lớn nhất thế giới, được công nhận trên toàn cầu. Người đứng đầu (được cho là nạn nhân vụ cướp 35 tỷ đồng) kêu gọi nhiều người đầu tư để đổi đời. Những lời quảng bá “nổ” về đồng Bitkingdom như từ 10 triệu đồng, sau 3 năm có thể tạo ra khối tài sản lên đến 100 tỷ..

Nhiều nhà đầu tư cho rằng, chỉ một thời gian ngắn sau, những thủ lĩnh chính của Bitkingdom đã chuyển hóa đồng Bitkingdom thành đồng Ifan.

Bản chất đồng Ifan cũng với phương thức trên, những kẻ đứng đầu đã kêu gọi nhà đầu tư mua đồng Ifan bằng đồng Bitcoin và ETH (2 đồng tiền ảo thật, lớn nhất nhì thị trường). Họ tận dụng giao dịch bảo mật danh tính của các đồng tiền ảo này nhằm che dấu trước chứng cứ, nhằm sau này đổ bể khó bị truy dấu.

Diễn biến còn lại của vụ việc tương đương các mô hình Ponzi khác, khi các chủ mưu âm thầm ôm tiền chạy, để lại các nhà đầu tư ngơ ngác ôm đồng Ifan tan thành mây khói (hệ thống chủ động bị đánh sập để phi tang chứng cứ).
VietnamnetThanh Niên

Nguồn: Tổng hợp – Wikipedia
Các thông tin có thể được chủ động cập nhật/ chỉnh sửa thêm theo thời gian.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.